Qua hơn 3 năm thực hiện chương trình “Tăng cường năng lực cho nông dân trồng lúa quy mô nhỏ tại các tỉnh miền Bắc” ứng dụng Hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) do Oxfam Mỹ tài trợ, tới năm 2011 đã có khoảng 1 triệu nông dân áp dụng SRI.

Để hưởng ứng sự kiện này, Trung tâm Phát triển Cộng đồng Việt Hưng thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam phát động cuộc thi Thiết kế tặng phẩm cho chương trình SRI.

Những yêu cầu áp dụng cho cuộc thi:

1. Logo và Slogan:

Sử dụng logo và slogan có sẵn của chương trình.

2. Yêu cầu thiết kế tặng phẩm cho chương trình SRI

3. Hình thức tặng phẩm:

Là các vật dụng được sử dụng thường xuyên

4. Người hưởng lợi từ tặng phẩm:

-   Các nông dân trồng lúa

-   Cán bộ các đoàn thể xã hội tại thôn, xã

-   Cán bộ ngành bảo vệ thực vật các cấp

-   Các nhà quản lý, hoạch định chính sách nông nghiệp

5. Người dự thi:

-         Là một người hay một nhóm người, gọi chung la người dự thi

-         Mỗi người thể gửi một hay nhiều mẫu thiết kế khác nhau

-         Có thể tham khảo thêm thông tin về Chương trình SRI trên trang website http://vietnamsri.wordpress.com

Giải thưởng của chương trình: 01 giải Nhất trị giá 5.000.000 VNĐ (Năm triệu đồng chẵn).

Bài dự thi xin gửi về địa chỉ

Phòng 306, KS Newtatco, 28 phố Liễu Giai, Ba Đình, Hà Nội

Tel: (84 – 4) 730 730 69; Fax: (84 – 4) 37622258

Email:  le.nguyet.09@gmail.com; nguyentmnew@gmail.com;

Chương trình có toàn quyền sử dụng tác phẩm của người dự thi.

Thời gian nhận bài thi: từ ngày 1/3/2011 đến 30/3/2011.

Ngày công bố Giải thưởng: 15/4/201 trên website http://vietnamsri.wordpress.com

Bác Huệ, nông dân trực tiếp tham gia mô hình lạc, vừa sải bước tới gần chỗ chúng tôi đứng vừa nói “Ban đầu ai cũng lo, đất lúa ướt thì lạc dễ chết ẻo. Mấy ngày mưa lũ đầu tháng 10 vừa rồi cả xóm bồn chồn”. Một cây lạc được nhổ lên. Bộ rễ xòe tròn, 6-7 củ căng mẩy”. Bác Huệ tiếp lời “lượng củ thế này chắc phải thu gần bằng chính vụ. Nếu bán làm lạc giống cho vụ tới, được giá gấp đôi,có khi gần gấp ba”.

Theo chân bác Huệ và bác Tâm, chủ nhiệm hợp tác xã Tây Phú nơi tổ chức làm mô hình lạc làm đất tối thiểu trên đất lúa 2 vụ. Chúng tôi tới trụ sở của HTX. Vạch vôi hơi mờ, chỗ còn chỗ mất, tấm lưới giăng ngang sẵn sàng cho biết sân trước trụ sở chắc hẳn là sân bóng chuyền sôi động. Tiếng cười nói xôn xao. Toàn bộ 30 học viên của lớp học đồng ruộng mô hình lạc đang trao đổi.

Trà xanh gừng được rót ra và truyền tay tới mọi người. Hương trà làm ấm nóng thêm bầu không khí cuộc họp. Mấy chị nông dân mạnh dạn chia xẻ. Kiểu làm đất “tối thiểu” cứ như làm chơi “chỉ đánh luống rồi xỏa đất sơ sơ là xong”. Tiết kiệm 3 -4 công làm đất cho một sào. “Nếu chuột không bới đất ăn củ thì chắc là thắng cô ạ” – Một chi ngồi gần tôi tâm sự Nhóm nông dân sôi nổi bàn bạc kế hoạch tới đây sẽ mở rộng diện tích thay thế cây ngô vụ đông vì trồng ngô hại đất lúa vụ sau, chi phí cao mà giá bấp bênh. Trồng lạc “tối thiếu” thế này “đơn giản mà hiệu quả. Chất đất cũng được cải thiện cho vụ lúa sau. Tôi vẫn băn khoăn tăng diện tích trồng lạc, liệu có rơi vào cái bẫy cung thừa kéo giá xuống. Mấy chị nông dân trấn an liền “lạc bán ngay trong xã, trong huyện còn thiếu. Mà nếu dư thừa thì bán cho Hà Tĩnh láng giếng làm kẹo cu-đơ”.

Các bác, các chị hẹn chúng tôi đến Tết ông Táo thì về thu hoạch lạc. Ra đến cửa, các chị còn nói với theo “lần sau về lâu lâu hơn để giao lưu một séc bóng chuyền nhé”. Niềm vui của các bà, các chị nông dân ở HTX Tây Phú theo bước chúng tôi. Dọc dường về anh Tâm cho biết thôn 9 nơi chúng tôi vừa đến là một trong những thôn nghèo nhất ở Nghê An, gần 87% hộ nghèo. Được tiếp cận tiến bộ khoa học và thành công như vậy ai cũng vui. Tôi thầm nghĩ không vui, không tự hào sao được khi họ chính là nhũng nông dân đầu tiên ở Nghệ An thử nghiệm trồng lạc trên đất lúa 2 vụ.

Ghi nhận trong chuyến đi xã Diễn Phú, Nghệ An, 24/10/2010 Lê Minh, Oxfam America

Nhóm nông dân tham gia buổi gặp mặt với đoàn không hết lời ca ngợi ông Lê Ngọc Thạch, chủ nhiệm hợp tác xã của mình. “Chúng tôi nghĩ là ông Thạch là chủ nhiệm dám nghĩ dám làm”, “Ông chủ nhiệm rất tích cực tham gia các mô hình mới” là những lời chia sẻ của họ. Giữ chức chủ nhiệm HTX Đại Nghĩa được 9 năm nay, ông thực sự được bà con tôn trọng và quý mến.

Động lực để ông chủ nhiệm “dám” áp dụng các phương pháp mới đã đeo đuổi ông Thạch từ hàng chục năm nay. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã cảm nhận được sự vất vả của nghề nông. “Người nông dân tích cực, làm ăn vất vả nhưng thu nhập không cao nên tôi đã có ý nghĩ phải đưa khoa học kỹ thuật để tăng năng suất và tăng thu nhập cho người dân”. Ông vẫn nhớ một kỷ niệm buồn năm 1984, cả gia đình vất vả cấy trồng nhưng bị sâu bệnh phá hoại nên thu hoạch chẳng đủ ăn.

Tham gia công tác địa phương từ khi phục viên về quê năm 1981, ban đầu ông Thạch làm thư ký, rồi đội trưởng, sau  tham gia thêm hội cán bộ cựu chiến binh. Đến 2001, ông được xã viên tín nhiệm bầu làm chủ nhiệm, ông càng thêm quyết tâm với mục tiêu “phải lãnh đạo nông dân sản xuất hiệu quả bằng cách áp dụng phương pháp kỹ thuật mới”.

Trong quá trình tìm tòi các phương pháp mới, ông Thạch được tiếp cận với hệ thống thâm canh cải tiến lúa (theo tiếng Anh là system of rice intensification, được viết tắt là SRI) do Oxfam và Cục Bảo vệ thực vật hỗ trợ.

SRI là phương pháp canh tác lúa sinh thái và hiệu quả, tăng năng suất nhưng lai giảm chi phí đầu vào như giống, phân bón, thuốc trừ sâu và nước tưới. Việc canh tác phải tuân theo một số nguyên tắc kỹ thuật cơ bản bao gồm cấy mạ non, cấy một dảnh, cấy thưa vuông mắt sàng, quản lý nước, làm cỏ sục bùn và bón phân hữu cơ.

Được đi tham quan, nhìn tận mắt mô hình SRI ở một số địa phương khác, ông tin tưởng là áp dụng SRI ở địa phương sẽ thắng lợi.

Tuy nhiên không phải ai cũng dễ được thuyết phục khi họ chưa được tai nghe, mắt thấy, tay sờ. Thậm chí ông còn bị người người dèm pha, không hiểu sao ông lại muốn áp dụng một phương pháp khác hẳn với cách cấy lúa truyền thống. Chính vì thế ông phải đứng ra đảm bảo để khuyến khích bà con tham gia: “Tôi cam kết nếu sản lượng thấp hơn, tôi sẽ đền bù.”

Vụ mùa năm 2006 là vụ thử nghiệm đầu tiên, cả hợp tác xã cấy thử trên 4ha, 30 hộ cùng tham gia. Sang vụ chiêm xuân tiếp theo, diện tích canh tác tăng lên 15ha và số lượng hộ tham gia tăng gấp 3 lần là 150 hộ. Sau hai vụ thử nghiệm thành công, bà con yên tâm với kết quả nên đến từ vụ mùa 2007, 100% các hộ trong hợp tác xã đã cùng áp dụng phương pháp mới này.

Bà con tận mắt thấy được nhiều cái lợi từ phương pháp mới.

Thời gian cấy, làm cỏ và chăm sóc cũng giảm đi, bà con nông dân có thêm thời gian đẩy mạnh chăn nuôi, chị em đi chợi buôn bán thêm hàng hóa tăng thu nhập, nam giới đi xây dựng. Ngoài ngày công, nước, do cấy thưa thoáng cây lúa SRI khỏe hơn không cần bón bổ sung nhiều nên tiết kiệm thêm được chi phí phân bón. Tính trung bình, theo phương pháp mới năng suất tăng khoảng 10-15%.,nhưng chi phí tiết kiêm được 30% thành ra lãi tăng hơn 30 – 50% tùy điều kiện.Từ ngày cấy theo phương pháp SRI, họ cũng thấy môi trường tốt hơn, cua cá ở các mương nhiều lên, buổi chiều ra đồng hóng mát không ngửi thấy mùi thuốc sâu nữa.

Chúng tôi hỏi vui xem ông Thạch đã có được bằng khen hay phần thưởng gì với những đóng góp của mình với cộng đồng. Cả nhóm nông dân lao xao trả lời hộ là vật chất thì chưa có gì. Với ông Thạch có một phần thưởng đáng giá hơn, “Phần thưởng quý nhất đó là được nông dân tin tưởng” ông chia sẻ.

Cũng chính vì những đóng góp của mình trong việc phổ biến và áp dụng các phương pháp canh tác mới cho bà con nông dân, ông chủ nhiệm Hợp tác xã Đại Nghĩa được mời đi Mỹ để chia sẻ kinh nghiệm áp dụng hệ thống thâm canh cải tiến lúa nhân ngày Lương thực thế giới 16 tháng 10 vừa qua. Cùng với các nông dân từ Haiti, Mali, và Ấn Độ, ông Thạch góp tiếng nói của người nông dân Việt Nam để thúc đẩy các chính sách khuyến khích đầu tư nhiều hơn và tốt hơn trong nông nghiệp, cải thiện an ninh lương thực toàn cầu, bảo vệ môi trường, và xóa đói nghèo.

Tác giả: Nguyễn Hoàng Yến – Cán bộ truyền thông Oxfam

Cuốn sách cung cấp những thông tin về kinh nghiệm làm SRI của ba tổ chức WWF, Oxfam cà Africare tại Ấn Độ, Mali và Việt Nam.

Xin mời Quý vị quan tâm nhấn vào đường link dưới đây để download toàn bộ nội dung cuốn sách đã được dịch sang tiếng Việt.

“Nhiều lúa gạo hơn cho con người, nhiều nước hơn cho hành tinh”

Vụ đầu tiên áp dụng quy trình canh tác SRI, nhưng nông dân xã Thụy Lâm (Đông Anh, Hà Nội) đã trúng mùa to vì không sâu bệnh

Chưa năm nào, nông dân trồng các giống lúa chất lượng cao như tám thơm, nếp cái hoa vàng… ở xã Thụy Lâm (Đông Anh, Hà Nội) lại hồ hởi vì vụ mùa bội thu như năm nay. Không vui sao được, khi những cánh đồng ngoại thành Hà Nội giống như những ổ sâu bệnh, đặc biệt là cháy rầy và héo cổ bông cuối vụ. Nguy hiểm hơn là những giống lúa chất lượng cao rất dài ngày.

Như ở Thụy Lâm thời điểm này, lúa mới bắt đầu chín đỏ đuôi, trong khi hầu hết các xã lân cận đều đã thu hoạch xong hơn nửa tháng nên sâu, rầy dồn hết tới đây. Thế nhưng thời điểm này về Thụy Lâm, lúa vẫn sáng rực. Vụ mùa năm nay, chúng tôi cũng đi nhiều địa phương ở ĐBSH nhưng có lẽ không nơi nào lúa sáng hạt, bông to, hạt mẩy, sạch bệnh như ở Thuỵ Lâm. Điều đặc biệt là vụ mùa 2010, lần đầu tiên nông dân Thụy Lâm mạnh dạn áp dụng quy trình canh tác lúa theo hệ thống phòng tổng hợp. Theo đó, lượng phân bón, đặc biệt là thuốc trừ sâu được cắt giảm hơn một nửa so với trước đây, nhưng bất ngờ là lúa lại đạt năng suất cao chưa từng thấy, và sâu bệnh tới thời điểm này gần như mất tăm.

Chị Trương Thị Quyến (thôn 7, xã Thụy Lâm) mừng hả hê bên 6 sào lúa nếp cái hoa vàng dự tính: “Lúa chất lượng cao ở Thụy Lâm lâu nay kịch lắm cũng chỉ đạt 1,5 tạ/sào. Bình quân thì chỉ 1,2 tạ/sào đã là được mùa. Nhưng vụ mùa năm nay sẽ không có hộ nào đạt dưới 1,8 tạ/sào. Có hộ tốt có thể đạt trên 2,2 tạ/sào”. Với giá thóc nếp cái hoa vàng thương lái tại Hà Nội thu mua hiện nay từ 1,8 đến 2 triệu đồng/tạ, thì người trồng lúa ở Thụy Lâm năm nay thắng to!

Bà Nguyễn Thị Chất cùng thôn 7 xã Thụy Lâm mừng rơn ước tính, với 8 sào lúa, năm nay sẽ cầm chắc không dưới 20 triệu đồng, trừ chi phí. Bà Chất kể, cái lệ của dân trồng lúa ở Thụy Lâm lâu nay là vẫn để mạ già tới 30-35 ngày mới đưa ra ruộng. Cấy xong hơn một tuần thì bắt đầu bón đạm. Về thuốc trừ sâu thì cứ cấy xong hơn chục ngày, nếu ra ruộng thấy biểu hiện thì bắt đầu phun.

Mỗi vụ, nhà năng phun thuốc có khi 7-8 lần. Mà mỗi lần, đại lý bán thuốc họ bốc cho một nắm tới 4-5 loại thuốc khác nhau, đem về trộn lẫn vào bình đem phun. Như nhà bà Chất 8 sào thì tốn không dưới 250 nghìn/lần. Quy ra, mỗi vụ hết hàng triệu tiền thuốc trừ sâu, mà quái là càng phun, thì cuối vụ năm nào càng bị rầy phá, rồi héo cổ bông, đục thân… đủ thứ.

Đầu vụ mùa 2010, dân Thụy Lâm được tham gia 3 lớp học về kỹ thuật canh tác lúa có hệ thống do Chi cục BVTV Hà Nội tổ chức. Theo đó, thay vì cấy mạ già như trước đây, nông dân phải cấy mạ non từ 15 đến 20 ngày. Trong khi làm đất, phải bón vùi phân bón như đạm, lân, phân chuồng, vôi bột… theo đúng tỉ lệ hướng dẫn. Thay vì bón dồn phân bón như trước đây, lượng phân được chia thành nhiều đợt bón rải đều vụ theo tỉ lệ quy định. Sau cấy 10-12 ngày, ruộng phải được tháo cạn, để khô. Đến 30 ngày sau cấy, lại tháo cạn ruộng thêm một lần nữa. Thay vì cấy mỗi khóm 5-7 dảnh như trước đây, bà con chỉ được cấy từ 1-2 dảnh/khóm. Khi cấy, phải trừ các hàng để trống xen kẽ nhằm tiện chăm sóc và lúa có đủ ánh sáng…

Về phun thuốc trừ sâu, thay vì bạ đâu phun đó, nông dân chỉ được phun theo “lệnh” của HTX. Cụ thể, sau cấy 1 tháng dân mới phải phun thuốc trừ sâu cuốn lá nhỏ (nếu có). Trong vụ, nếu phát hiện khô vằn, đục thân mới phải phun lần 2. Tới cuối vụ nếu có rầy mới phải phun trừ rầy lần cuối. Đặc biệt, mỗi lần phun, chỉ dùng 1 loại thuốc chứ không dùng hỗn hợp 4-5 loại một lúc như trước đây…

Chị Lê Thị Quý (thôn Thụy Lôi, xã Thụy Lâm) nhớ lại: “Vụ đầu nghe theo kỹ thuật canh tác này, cấy thì chỉ được 1-2 dảnh/khóm. Lúc cấy xong dân cứ tưởng như chưa cấy. Thuốc sâu lại không thấy thông báo phun trừ gì cả nên dân bảo vụ này mất là chắc. Thế mà chỉ sau cấy hơn 1 tháng, lúa phát triển không ngờ. Cháy rầy cuối vụ năm nay không thấy như mọi năm nữa… Lợi hơn nữa là chi phí thuốc trừ sâu, lượng giống, công chăm sóc giảm hơn 1 nửa, chỉ còn từ 3-4 trăm nghìn đồng/sào, so với các vụ trước phải tới 600 nghìn đồng/sào”.

Mặc dù mới vụ đầu tiên áp dụng quy trình SRI vào canh tác, nhưng những hiệu quả thực tế của nó đang làm nông dân Thụy Lâm vô cùng phấn khởi và tin tưởng. Theo UBND xã Thụy Lâm, từ hơn 250 hecta thử nghiệm trong vụ mùa 2010, xã sẽ mở rộng ra 100% diện tích toàn xã (650 hecta) trong vụ ĐX sắp tới.

Về những hiệu quả của phương pháp canh tác theo SRI, ông Ngô Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục BVTV (Bộ NN-PTNT) – người rất tâm huyết mở rộng quy trình kỹ thuật này giải thích:

- Ngoài các quy trình bón phân, việc cấy ít dảnh/khóm vừa giúp lúa có đủ ánh sáng, khi lúa đẻ nhánh tối đa sẽ rất thoáng, hạn chế nơi làm tổ của sâu bệnh, đặc biệt là rầy. Nhờ vậy bông, hạt lép hạn chế tối đa, tỉ lệ bông, hạt hữu hiệu gần như đạt trên 95%. Việc cấy mạ non sẽ giúp lúa đẻ khỏe tối đa nên sẽ đạt yêu cầu mật độ cần thiết, năng suất không giảm mà còn tăng cao hơn.

- Kỹ thuật tháo cạn nước 2 lần/vụ giúp đất tơi xốp, thanh lọc sâu bệnh, giúp rễ ăn sâu hơn vào đất nên cây lúa khỏe, chống đổ, kháng bệnh tốt.

http://oxfaminvietnam.wordpress.com/2010/09/07/ch%E1%BB%8B-c%E1%BA%A5y-anh-c%E1%BA%A7y%E2%80%A6/

Ngày 31/08, Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm về SRI trong khuôn khổ dự án “Hệ thống thâm canh lúa cải tiến: Vì sự tiến bộ của nông dân trồng lúa các tỉnh phía Bắc” đã được tổ chức dưới hình thức một cuộc thi truyền thông cho các nông dân tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Cuộc thi được tổ chức với mục đích nhằm chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng truyền thông về SRI; nâng cao nhận thức và sự ủng hộ của chính quyền địa phương đối với SRI; đồng thời tạo ra một sân chơi bổ ích cho các nhóm nông dân SRI. Cuộc thi đã thu hút sự tham gia của năm đội nông dân đến từ 04 xã: Tân Hương, Hồng Tiến (2 đội), Trung Thành và Đồng Tiến, cùng sự có mặt của gần 70 tham dự viên là lãnh đạo các thôn, xã và các nông dân trong huyện và các cán bộ của Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Thái Nguyên và Trung tâm Phát triển Nông thôn Bền vững (SRD) với vai trò là Ban giám khảo.

Các nông dân đã có dịp thể hiện năng lực truyền thông và những hiểu biết của bản thân về SRI qua ba phần thi. Trong phần chào hỏi, các đội đã có những màn trình diễn rất sáng tạo để giới thiệu về đội mình qua những vở kịch, diễn xướng, hát quan họ. Phần hai diễn ra dưới hình thức thi trắc nghiệm kiến thức SRI giữa các đội. Trong phần thi này, khán giả tham gia rất ấn tượng với những kiến thức của các đội về SRI khi cả năm đội đểu đưa ra câu trả lời đúng cho tất cả các câu hỏi. Phần thi thứ ba, các đội đã thể hiện khả năng sáng tạo và trình diễn qua các vở kịch và liên khúc ca nhạc về SRI và nông nghiệp bền vững.

Kết thúc cuộc thi, giải nhất đã được trao cho đội Xóm Ấm, xã Hồng Tiến với phần thưởng trị giá 500.000 đồng; giải nhì thuộc về đội xã Trung Thành với phần thưởng 400.000 đồng, ba giải ba được trao cho các đội còn lại. Các nhóm nông dân rất phấn khởi, nhiệt tình tham gia cuộc thi và bày tỏ hy vọng trong thời gian tới dự án sẽ tiếp tục tổ chức những hoạt động bổ ích như vậy.

Các bạn có thể tải một số hình ảnh về cuộc thi từ đường link dưới đây:
http://www.flickr.com/photos/organize/

Để tải các báo cáo trình bày tại hội thảo, Quý vị có thể nhấn vào đường link sau đây:

http://srd.org.vn/upload/Presentations_SRI_networking.rar

Thông tin về hội thảo đã được đăng tải trên báo chí và internet. Để đọc bài viết về hội thảo, Quý vị có thể nhấn vào đường link sau:
http://www.vietnamplus.vn/Home/Mo-rong-he-thong-canh-tac-lua-SRI-tai-Viet-Nam/20101/31984.vnplus

Bác chủ nhiệm hợp tác xã Đại Nghĩa Lê Ngọc Thạch là một trong những người đầu tiên ở Hà Tây (nay là Hà Nội) áp dụng SRI. Với sự nhiệt tình tuyên truyền, vận động của bác, hơn 750 gia đình xã viên đã nhiệt tình hưởng ứng và tin tưởng vào tiến bộ khoa học kỹ thuật nên chỉ sau 4 vụ toàn bộ diện tích 178 ha lúa của hợp tác xã Đại Nghĩa đã được trồng theo SRI.

Bác Thạch tâm sự: “Làm SRI hay lắm, đánh trúng vào những vấn đề nông dân đang nhức nhối trong sản xuất lúa gạo là chi phí sản xuất cao và thu nhập thấp. Nhiều gia đình đã trải nghiệm. Họ bón nhiều phân nên đất bị chai, phun tràn lan thuốc trừ cỏ làm lúa bị ốm nên đẻ nhánh kém, sâu bệnh nhiều, năng suất thấp. Vì thế chi phí bỏ ra thì nhiều mà thu về rất ít”. Bác Thạch nhẩm sơ bộ, tiết kiệm giống 20 ngàn, giảm công cấy 20 ngàn, giảm thuốc bảo vệ thực vật 30 ngàn. Vị chi là giảm chi phí 70 ngàn cho một sào. Gia đình bác có 4 người, và được phân 7 sào lúa, mỗi vụ SRI giúp lãi ngay được gần nửa triệu đồng chưa tính đến tăng năng suất. “số tiền đấy nhà nông làm được nhiều việc lắm, dồn thêm tiền bán con gà, con lợn để sửa nhà, sửa cửa hay đơn giản là lo tiền học, sách vở hay quần áo cho các cháu”.

Cả 178 ha lúa của HTX đều làm SRI có phần đóng góp không nhỏ từ các hoạt động tuyên truyền. vận động không chỉ của các cán bộ kỹ thuật mà đặc biệt là những người gần gũi với bà con nông dân như bác Thạch. “Nông dân thấy lợi là làm thôi. Nhưng phải biết cách tuyên truyền vào tạo niềm tin. Tâm lý không tin tưởng thì không chỉ nông dân mà cả cán bộ lãnh đạo xã cũng có. Thiệt hại là dân thiệt”, bác Thạch nói. Trước khi thử nghiệm vụ SRI đầu tiên vào vụ mùa, tháng 6/2006, cả HTX họp thảo luận, thống nhất và đưa thành văn bản là nếu năng suất thấp hơn thì HTX sẽ bù phần thiệt hơn. Dân cũng cam kết sẽ tham gia lớp học đồng ruộng đẩy đủ và tuân thủ các bước kỹ thuật. Có lãnh đạo cục và chi cục BVTV ủng hộ và giải thích nông dân ở nhiều nước khác đã áp dụng thành công nên bà con ở Đại Nghĩa cũng yên tâm hơn.

Nhắc đến chuyện kỹ thuật, bác Thạch say sưa nói: “Làm lúa không nên tham nhiều bông, mà chỉ cần bông chắc ra nhiều hạt. Ví dụ lúa thường 1 khóm có 5 bông, lúa SRI cho 8 – 10 bông, có khóm tốt ra 20 bông. Lúa thường có 100 – 120 hạt chắc, lúa SRI 180 – 200 hạt chắc, thì chắn chắn thắng rồi”. Thấy tôi băn khoăn phần kỹ thuật, bác Thạch giải thích ngay xã viên Đại Nghĩa đều nắm được kiến thức trồng lúa cơ bản vì hơn 50% xã viên đã học qua lớp IPM. Bác kể rất tự hào, BVTV chỉ hỗ trợ một phần và cho giáo viên về còn chi phí tổ chức lớp HTX tự bỏ ra. Quỹ khuyến nông của HTX ít lắm, mỗi sào mỗi vụ chỉ nộp 1 kg thóc thôi, nên phải đầu tư đúng chỗ.

Vụ đầu thí nghiệm 4 ha nhưng cả 40 hộ có đất đều tham gia làm SRI hết. Phải làm thật thì mới học được. Vụ chiêm xuân 2007 tăng lên diện tích 15 ha. 2 vụ liên tiếp có hiệu quả cao sang đến vụ mùa 2007 HTX mở rộng thành 50 ha và đến vụ chiêm 2008 là phủ toàn bộ diện tích 178 ha. Hầu hết nông dân làm những vụ đầu đều trở thành nông dân nòng cốt đi hướng dẫn kỹ thuật và tuyên truyền SRI. Khâu tổ chức trong mẩy vụ đầu rất vất vả: phải đảm bảo xã viện lên lớp đầy đủ cả 6 buổi, cán bộ hướng dẫn tại ruộng; nông dân nòng cốt cùng kiểm tra chéo; hội nghị đầu bờ phải có nhiều nông dân tham gia. Chúng tôi phải mời cả cán bộ khuyến nông của xã, của huyện và cả lãnh đạo xã để nhìn thấy thì mới tin, mới ủng hộ và giúp tuyên truyền. HTX Đại Nghĩa chú trọng “đầu tư” kỹ thuật SRI cho phụ nữ vì con dâu tuyên truyền về nhà, con gái thì hoặc tự làm ruộng nhà, hoặc đi cấy thuê. Mà phụ nữ đi tập huấn thường cẩn thận ghi chép và sau đó áp dụng đầy đủ hơn.

Xã viên toàn bảo nhau “làm theo ông chủ nhiệm” nên bác đã vận động gia đình ủng hộ, làm SRI ngay từ những vụ đầu. “Nhà tôi cứ làm đúng quy trình nên lúa tốt là đúng thôi. Thấy lúa tốt là bà con yên tâm theo liền”. Sau khi phục viên năm 1981, bác Thạch về quê nhà và tham gia công tác địa phương. Ban đầu làm thư ký, rồi đội trưởng, sau bác tham gia thêm hội cán bộ cựu chiến binh. Đến 2001, Đại hội xã viên tín nhiệm bầu làm chủ nhiệm, rồi lại bầu tiếp nhiệm kỳ 2 đến hết 2012.

Thông tin tuyên truyền là một trong những yếu tố cơ bản giúp Đại Nghĩa thành công. Phải để nông dân tự nhìn thấy cây lúa thay đổi, tự làm, tự tổng kết bài học kinh nghiệm thì tự họ sẽ quyết định áp dụng. Với phương châm tự nguyện và hợp tác này, xã Đại Nghĩa tiếp túc thử nghiệm tiến bộ khác trong trồng rau vụ động như gieo vãi đậu tương, trồng khoai tây làm đất tối thiểu. Với sự hỗ trợ của Oxfam America, bác Thạch lại cùng xã viên tấn công một lĩnh vực mới là làm sổ kế toán hộ nhằm giúp bà con phân tích đơn giản các khoản thu chi và thông qua đó quản lý tốt hơn và phát triển kinh doanh của hộ gia đình. Minh bạch tài chính cũng giúp giảm mâu thuẫn và gắn kết các thành viên trong gia đình chặt chẽ hơn.

Khi tiễn tôi ra cửa, bác Thạch chỉ cho tôi 2 bao đất trồng cây đặt trên tường. Bác cười hồn hậu và bảo “tôi thử trồng khoai tây vào bao, nếu ra củ tốt thì sẽ phổ biến cho bà con. Vừa tăng diện tích trồng, vừa thêm cây cảnh cho xanh nhà”. Đúng là một chủ nhiệm thời khoa học công nghệ.

Lê Minh, Oxfam Mỹ

Chúng tôi cùng ngồi bên bờ ruộng lúa chín vàng xộm, trĩu hạt của nhà bác Bốn nghe bác say sưa nói chuyện trồng lúa. Bác khoe “Nhà có 6 sào, làm SRI hết”. Bản thân không được đi học trực tiếp, chỉ nghe hàng xóm hướng dẫn nên ban đầu bác cũng phân vân, nhưng thấy mô hình làm tốt thì theo.

Mấy cô trong đoàn vẫn cứ thắc mắc sao bảo cấy SRI khó lắm. Bác Bốn chia sẻ bí quyết muốn cấy tốt phải làm luống, cán cỏ. Bác tự làm ống bằng tre cán mặt ruộng phẳng lì cấy rất dễ. “Nam giới hay ngại cúi, nên cấy thưa, cấy nông như SRI thì nhanh hơn mà cũng dễ làm” – bác tâm sự. Nhà chỉ có 2 bố con. Bác gái đã mất. Cậu con trai 26 tuổi đã thoát li những vẫn thu xếp giúp bố lúc mùa màng bận rộn.

4 vụ SRI trước nhà bác đều thành công cả. Chúng tôi háo hức xem vụ năm nay có tiếp tục bội thu không. Mặc dù khắp cánh đồng bông lúa trĩu hạt, bác vẫn cười tủm tỉm, khiêm tốn “mai kia gặt xong mới biết”.

Với sự hỗ trợ kỹ thuật của bên BVTV trong khuôn khổ dự án Oxfam tài trợ, bác Bốn cùng với một số bà con khác trong xã đang chuẩn bị kết hợp áp dụng SRI và Viet – GAP (Thực hành nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn Việt Nam) hướng tới sản xuất lúa sạch, chất lượng cao.

Lê Minh, Oxfam America
Ghi lại sau khi đi thăm ruộng tại Hội nghị đầu bờ về áp dụng SRI cộng đồng, huyện Chương Mỹ, Hà Nội ngày 15/9/2009.