Lãnh đạo phải thực sự vào cuộc

“Lãnh đạo phải thực sự vào cuộc, giải thích rõ ràng mục đích, lợi ích của việc ghi sổ rồi đưa vào chương trình vận động riêng thì chắc chắn dân sẽ tham gia nhiều và tích cực hơn. Phải khơi dậy niềm tin của dân. Ghi sổ không làm ảnh hưởng gì, có không ai lấy mất, được thua không ai cười. Ghi sổ không làm giàu ngay nhưng mình khá hơn trước”.

Câu trả lời giản dị nhưng đau đáu của bác Đạo khi đoàn cán bộ Oxfam chúng tôi hỏi làm thế nào để vận động nhiều bà con nông dân tham gia mô hình ghi sổ kế toán và ghi hiệu quả cứ vang mãi trong đầu tôi suốt chặng đường về.

Bác Lê Văn Đạo năm nay 57 tuổi, trú ở thôn Văn Giang, xã An Tiến, huyện Mỹ Đức thuộc Hà Tây cũ. Bác tham gia mô hình nông dân ghi số kể toán do trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội và tổ chức Oxfam hỗ trợ kỹ thuật ngay từ giai đoạn đầu. Bác tâm sự việc ghi sổ này cũng khó mà cũng dễ. Dễ là ở chỗ việc đồng áng thì mình thuộc như lòng bàn tay rồi nhưng vẫn khó vì biết rồi thì chẳng muốn ghi ra. Nhiều khi cũng phải ngầm hiểu một số chi phí sinh hoạt sẽ ghi tương đối thôi, ví dụ như hôm nay nhà thịt con gà ấp nuôi từ lứa trước, chăn thả trong vườn, thì sẽ không ghi tiền đi chợ. Thắc mắc tại sao bác gái không tham gia ghi thì bác cười hồn hậu “bà ấy bảo ông rỗi hơn thì ông ghi đi” nhưng cũng phải đả thông tư tưởng kẻo lại hiểu nhầm là quản vợ con chặt quá.

Trước đây không ghi chép gì, mọi chi phí phân gio cám bã đều ang áng. Bây giờ có sổ kế toán hộ, thông số giá cả đều rõ ràng đầy đủ. Thượng vàng hạ cám, tiền uống rượu cũng phải ghi vào. Có lúc ngồi một mình, bác Đạo tranh thủ xem lại phần tổng kết, rồi tự nhủ vụ sau phải chủ động mua hết phân bón từ đầu vụ thì chủ động và rẻ hơn. Kết hợp thuê xe một chuyến chở lúa của cả hai đồng về thì cũng tiết kiệm được một ít. Mỗi lần ghi là một lần nhớ, sau này dễ tưởng tượng lại. Vụ sau quen rồi, bác Đạt vẫn tiếp tục ghi nhưng dự tính có thể ghi đơn giản hơn vì gia đình không làm nghề phụ.

Dời nhà bác Đạo, chúng tôi lững thững đi sang nhà chị Nguyễn Thị Đua, 48 tuổi cũng ở thôn Văn Giang. Tre, na, hồng xiêm vươn cao qua hàng rào rợp che bóng đường làng làm dịu hẳn cái nóng găy gắt giữa trưa hè. Hương ổi chín thoang thoảng làm mấy cô trong đoàn cứ ngó nghiêng, tranh thủ hít thở thật sâu bầu không khí dịu mát.

Chị Đua vồn vã mời chúng tôi vào căn nhà mới xây còn nồng mùi vữa. Chị nói vanh vách xây hết bao nhiêu tiền, khoản nào là tiết kiệm, khoản nào vay mượn anh em, khi nào phải trả khoàn vay ngân hàng. Đọc được nét ngạc nhiên trên khuôn mặt chúng tôi, chị cười hồn hậu giải thích “không ghi số thì tôi nhớ sao nổi”. Chả đợi chúng tôi hỏi, chị nói luôn “lúc đầu cũng hơi run vì chưa biết cái sổ ra làm sao, sợ ghi sai thì mọi người cười chết. Văn hóa của em chỉ hết lớp 7 thôi mà có mấy khi được đi tập huấn đâu. Ông xã cũng lo lo hay là ông cán bộ dùng sổ để kiểm tra kinh tế gia đình. Bây giờ thì thông rồi”, Chị nói chắc nịch “Vụ sau không bảo thì em vẫn ghi, em còn mách cả mấy chị hàng xóm cách ghi, cho mượn sổ nhà làm mẫu. Thu chi rõ ràng vợ chồng đỡ thắc mắc không biết tiền đi đâu”. Nhóm ghi sổ của chị có 10 người và được đánh giá là nhóm ghi tốt. Chị tham gia cả hai pha của dự án. Chị bảo ghi lâu rồi cũng quen. Thường thường thì tối ghi, có hôm 2 – 3 ngày mới ghi. Nhóm chị cứ 5 ngày lại cộng sổ, có nhóm thì 10 ngày. Cộng nhẩm thôi. Cũng có lúc nông bận, ngại không ghi ngay nhưng lúc chạy qua đầu xóm có tí việc chị em hỏi “hôm nay ghi chưa?” thì tối về lẳng lặng viết ngay.

Mô hình sổ kế toán hộ bắt đầu thử nghiệm ở 2 xã Hợp Tiến và Đại Nghĩa, huyện Mỹ Đức từ tháng 11/2007. Bước đầu có 40 hộ chia thành 5 nhóm tham gia. Giai đoạn 1 cũng gặp nhiều trở ngại vì nhiều người thấy lạ, bản thân cán bộ cũng bán tín bán nghi. Giai đoạn 2 làm tiếp từ tháng 8/2008 cùng với bộ sổ đã chỉnh sửa phù hợp hơn với nhu cầu của bà con nông dân. Đến cuối tháng 6/2009 có 120 hộ ở 4 xã tham gia chính thức. Một số gia đình khác thấy hay nên tự tìm đến và học cách ghi sổ. Rõ ràng là mô hình sổ kế toán hộ đang dần chuyển những lợi ích vô hình cùa quản lý thành hữu hình thông qua các con số cụ thể. Để có được mẫu sổ và cách đào tạo phù hợp hơn với nông hộ, chúng ta cần tiếp tục mở rộng thử nghiệm, liên tục chỉnh sửa mẫu sổ và đặc biệt cần lãnh đạo vào cuộc. Bàn luận sôi nổi trên xe, mấy người trong nhóm dự án còn hăng hái đề xuất bên trường Nông nghiệp thiết kế một mẫu sổ khác để họ cũng bắt đầu ghi sổ theo dõi điều chỉnh chi tiêu, đầu tư của chính gia đình mình.

Lê Minh, Oxfam America
Ghi nhận trong lần tham gia hội thảo tổng kết Sổ Kế toán hộ và thăm nhà dân
tổ chức ở xã An Tiến, 30/6/2009

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s