Hội thảo Quốc gia Chia sẻ kinh nghiệm, bài học về SRI và hợp tác


Từ ngày 21-22/01/2010, Hội thảo Quốc gia Chia sẻ kinh nghiệm, bài học về SRI và hợp tác đã được tổ chức tại Hà Nội với sự tham gia của đại diện 4 tổ chức triển khai chương trình SRI tại Việt Nam (Oxfam Mỹ, Cục Bảo vệ thực vật, Oxfam Quebec và Trung tâm Phát triển Nông thôn Bền vững), đại diện các tổ chức phi chính phủ khác, các nhà khoa học, các chi cục Bảo vệ thực vật và nông dân tại 6 tỉnh tham gia chương trình. Đặc biệt, tham dự hội thảo còn có đại diện các tổ chức đang triển khai chương trình SRI tại Campuchia và GS. Norman Uphoff từ Đại học Cornell, Mỹ.
Các báo cáo về tiến trình áp dụng, mở rộng SRI tại Việt Nam và Campuchia đã được trình bày tại hội thảo. Đặc biệt, báo cáo so sánh SRI và gieo thẳng đã cung cấp các thông tin xác thực và rất đáng chú ý về so sánh hiệu quả của việc áp dụng SRI với gieo thẳng cũng như khả năng kết hợp và giải pháp để mở rộng áp dụng SRI trong tương lai.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng đã thảo luận phương pháp, cách thức để có thể triển khai tốt hơn chương trình SRI, đặc biệt là các hoạt động truyền thông và lồng ghép giới, cũng như định hướng mở rộng SRI trong thời gian tới. Các chủ đề thu hút sự quan tâm nhiều nhất là SRI đối với biến đổi khí hậu và sản xuất sạch GAP.
Bên cạnh đó, Hội thảo cũng đã trưng bày một số sản phẩm liên quan tới chương trình SRI, như khoai tây trồng trên ruộng SRI bằng phương pháp làm đất tối thiểu, các loại giống lúa chất lượng cao cũng như một số sản phẩm truyền thông khác.

Ngay tại hội thảo, các nông dân tại 6 tỉnh chương trình SRI và các chuyên gia của Campuchia đã có cơ hội trao đổi kinh nghiệm triển khai mô hình sổ kế toán hộ cũng như trao đổi giống lúa tốt.

Để tải các báo cáo trình bày tại hội thảo, Quý vị có thể nhấn vào đường link sau đây:

http://srd.org.vn/upload/Presentations_SRI_networking.rar

Thông tin về hội thảo đã được đăng tải trên báo chí và internet. Để đọc bài viết về hội thảo, Quý vị có thể nhấn vào đường link sau:

Tự xem, tự làm, tự tổng kết rồi sẽ tự áp dụng


Bác Lê Ngọc Thạch và các bao ươm khoai tây

Bác chủ nhiệm hợp tác xã Đại Nghĩa Lê Ngọc Thạch là một trong những người đầu tiên ở Hà Tây (nay là Hà Nội) áp dụng SRI. Với sự nhiệt tình tuyên truyền, vận động của bác, hơn 750 gia đình xã viên đã nhiệt tình hưởng ứng và tin tưởng vào tiến bộ khoa học kỹ thuật nên chỉ sau 4 vụ toàn bộ diện tích 178 ha lúa của hợp tác xã Đại Nghĩa đã được trồng theo SRI.

Bác Thạch tâm sự: “Làm SRI hay lắm, đánh trúng vào những vấn đề nông dân đang nhức nhối trong sản xuất lúa gạo là chi phí sản xuất cao và thu nhập thấp. Nhiều gia đình đã trải nghiệm. Họ bón nhiều phân nên đất bị chai, phun tràn lan thuốc trừ cỏ làm lúa bị ốm nên đẻ nhánh kém, sâu bệnh nhiều, năng suất thấp. Vì thế chi phí bỏ ra thì nhiều mà thu về rất ít”. Bác Thạch nhẩm sơ bộ, tiết kiệm giống 20 ngàn, giảm công cấy 20 ngàn, giảm thuốc bảo vệ thực vật 30 ngàn. Vị chi là giảm chi phí 70 ngàn cho một sào. Gia đình bác có 4 người, và được phân 7 sào lúa, mỗi vụ SRI giúp lãi ngay được gần nửa triệu đồng chưa tính đến tăng năng suất. “số tiền đấy nhà nông làm được nhiều việc lắm, dồn thêm tiền bán con gà, con lợn để sửa nhà, sửa cửa hay đơn giản là lo tiền học, sách vở hay quần áo cho các cháu”.

Cả 178 ha lúa của HTX đều làm SRI có phần đóng góp không nhỏ từ các hoạt động tuyên truyền. vận động không chỉ của các cán bộ kỹ thuật mà đặc biệt là những người gần gũi với bà con nông dân như bác Thạch. “Nông dân thấy lợi là làm thôi. Nhưng phải biết cách tuyên truyền vào tạo niềm tin. Tâm lý không tin tưởng thì không chỉ nông dân mà cả cán bộ lãnh đạo xã cũng có. Thiệt hại là dân thiệt”, bác Thạch nói. Trước khi thử nghiệm vụ SRI đầu tiên vào vụ mùa, tháng 6/2006, cả HTX họp thảo luận, thống nhất và đưa thành văn bản là nếu năng suất thấp hơn thì HTX sẽ bù phần thiệt hơn. Dân cũng cam kết sẽ tham gia lớp học đồng ruộng đẩy đủ và tuân thủ các bước kỹ thuật. Có lãnh đạo cục và chi cục BVTV ủng hộ và giải thích nông dân ở nhiều nước khác đã áp dụng thành công nên bà con ở Đại Nghĩa cũng yên tâm hơn.

Nhắc đến chuyện kỹ thuật, bác Thạch say sưa nói: “Làm lúa không nên tham nhiều bông, mà chỉ cần bông chắc ra nhiều hạt. Ví dụ lúa thường 1 khóm có 5 bông, lúa SRI cho 8 – 10 bông, có khóm tốt ra 20 bông. Lúa thường có 100 – 120 hạt chắc, lúa SRI 180 – 200 hạt chắc, thì chắn chắn thắng rồi”. Thấy tôi băn khoăn phần kỹ thuật, bác Thạch giải thích ngay xã viên Đại Nghĩa đều nắm được kiến thức trồng lúa cơ bản vì hơn 50% xã viên đã học qua lớp IPM. Bác kể rất tự hào, BVTV chỉ hỗ trợ một phần và cho giáo viên về còn chi phí tổ chức lớp HTX tự bỏ ra. Quỹ khuyến nông của HTX ít lắm, mỗi sào mỗi vụ chỉ nộp 1 kg thóc thôi, nên phải đầu tư đúng chỗ.

Vụ đầu thí nghiệm 4 ha nhưng cả 40 hộ có đất đều tham gia làm SRI hết. Phải làm thật thì mới học được. Vụ chiêm xuân 2007 tăng lên diện tích 15 ha. 2 vụ liên tiếp có hiệu quả cao sang đến vụ mùa 2007 HTX mở rộng thành 50 ha và đến vụ chiêm 2008 là phủ toàn bộ diện tích 178 ha. Hầu hết nông dân làm những vụ đầu đều trở thành nông dân nòng cốt đi hướng dẫn kỹ thuật và tuyên truyền SRI. Khâu tổ chức trong mẩy vụ đầu rất vất vả: phải đảm bảo xã viện lên lớp đầy đủ cả 6 buổi, cán bộ hướng dẫn tại ruộng; nông dân nòng cốt cùng kiểm tra chéo; hội nghị đầu bờ phải có nhiều nông dân tham gia. Chúng tôi phải mời cả cán bộ khuyến nông của xã, của huyện và cả lãnh đạo xã để nhìn thấy thì mới tin, mới ủng hộ và giúp tuyên truyền. HTX Đại Nghĩa chú trọng “đầu tư” kỹ thuật SRI cho phụ nữ vì con dâu tuyên truyền về nhà, con gái thì hoặc tự làm ruộng nhà, hoặc đi cấy thuê. Mà phụ nữ đi tập huấn thường cẩn thận ghi chép và sau đó áp dụng đầy đủ hơn.

Xã viên toàn bảo nhau “làm theo ông chủ nhiệm” nên bác đã vận động gia đình ủng hộ, làm SRI ngay từ những vụ đầu. “Nhà tôi cứ làm đúng quy trình nên lúa tốt là đúng thôi. Thấy lúa tốt là bà con yên tâm theo liền”. Sau khi phục viên năm 1981, bác Thạch về quê nhà và tham gia công tác địa phương. Ban đầu làm thư ký, rồi đội trưởng, sau bác tham gia thêm hội cán bộ cựu chiến binh. Đến 2001, Đại hội xã viên tín nhiệm bầu làm chủ nhiệm, rồi lại bầu tiếp nhiệm kỳ 2 đến hết 2012.

Thông tin tuyên truyền là một trong những yếu tố cơ bản giúp Đại Nghĩa thành công. Phải để nông dân tự nhìn thấy cây lúa thay đổi, tự làm, tự tổng kết bài học kinh nghiệm thì tự họ sẽ quyết định áp dụng. Với phương châm tự nguyện và hợp tác này, xã Đại Nghĩa tiếp túc thử nghiệm tiến bộ khác trong trồng rau vụ động như gieo vãi đậu tương, trồng khoai tây làm đất tối thiểu. Với sự hỗ trợ của Oxfam America, bác Thạch lại cùng xã viên tấn công một lĩnh vực mới là làm sổ kế toán hộ nhằm giúp bà con phân tích đơn giản các khoản thu chi và thông qua đó quản lý tốt hơn và phát triển kinh doanh của hộ gia đình. Minh bạch tài chính cũng giúp giảm mâu thuẫn và gắn kết các thành viên trong gia đình chặt chẽ hơn.

Khi tiễn tôi ra cửa, bác Thạch chỉ cho tôi 2 bao đất trồng cây đặt trên tường. Bác cười hồn hậu và bảo “tôi thử trồng khoai tây vào bao, nếu ra củ tốt thì sẽ phổ biến cho bà con. Vừa tăng diện tích trồng, vừa thêm cây cảnh cho xanh nhà”. Đúng là một chủ nhiệm thời khoa học công nghệ.

Lê Minh, Oxfam Mỹ

Mình chủ động làm vẫn hơn chứ!


“Không phun thuốc diệt cỏ đỡ hại người. Ngày xưa ông cha mình có thuốc diệt cỏ đâu vẫn làm lúa tốt. Sao mình cứ phải phụ thuộc. Mình chủ động vẫn hơn chứ”. Bác Bùi Văn Bốn, 70 tuổi, ở xã Đồng Phú, Hà Nội tuyên bố chắc nịch.

Chúng tôi cùng ngồi bên bờ ruộng lúa chín vàng xộm, trĩu hạt của nhà bác Bốn nghe bác say sưa nói chuyện trồng lúa. Bác khoe “Nhà có 6 sào, làm SRI hết”. Bản thân không được đi học trực tiếp, chỉ nghe hàng xóm hướng dẫn nên ban đầu bác cũng phân vân, nhưng thấy mô hình làm tốt thì theo.

Mấy cô trong đoàn vẫn cứ thắc mắc sao bảo cấy SRI khó lắm. Bác Bốn chia sẻ bí quyết muốn cấy tốt phải làm luống, cán cỏ. Bác tự làm ống bằng tre cán mặt ruộng phẳng lì cấy rất dễ. “Nam giới hay ngại cúi, nên cấy thưa, cấy nông như SRI thì nhanh hơn mà cũng dễ làm” – bác tâm sự. Nhà chỉ có 2 bố con. Bác gái đã mất. Cậu con trai 26 tuổi đã thoát li những vẫn thu xếp giúp bố lúc mùa màng bận rộn.

4 vụ SRI trước nhà bác đều thành công cả. Chúng tôi háo hức xem vụ năm nay có tiếp tục bội thu không. Mặc dù khắp cánh đồng bông lúa trĩu hạt, bác vẫn cười tủm tỉm, khiêm tốn “mai kia gặt xong mới biết”.

Với sự hỗ trợ kỹ thuật của bên BVTV trong khuôn khổ dự án Oxfam tài trợ, bác Bốn cùng với một số bà con khác trong xã đang chuẩn bị kết hợp áp dụng SRI và Viet – GAP (Thực hành nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn Việt Nam) hướng tới sản xuất lúa sạch, chất lượng cao.

Lê Minh, Oxfam America
Ghi lại sau khi đi thăm ruộng tại Hội nghị đầu bờ về áp dụng SRI cộng đồng, huyện Chương Mỹ, Hà Nội ngày 15/9/2009.